Neon w polskim filmie – 10 motywów

nie lubię poniedziałku neonneon universal warszawaNeony – nieodłączne elementy krajobrazu polskich miast w okresie PRL-u, pojawiły się w wielu rodzimych produkcjach. Poniżej przedstawiam subiektywną listę dziesięciu kolorowych filmów wraz ze screenami, w których występują reklamy neonowe. Dziś można je potocznie nazwać „starymi neonami”. Część opisywanych filmów jest uznawana przez krytyków za klasyki polskiego kina, a kilka z nich jest nieco bardziej „niszowa”. Niewątpliwie filmem, który posiada najwięcej ujęć z neonami jest „Nie lubię poniedziałku” wg. reżyserii Tadeusza Chmielewskiego. Reżyser utrwalił je w końcowych scenach na głównym planie. W pozostałych filmach neony są tylko dodatkiem, który wprowadza do scen dodatkowy klimat.07 zgłoś się

neon borewiczW jednym z odcinków „07 Zgłoś się” zatytułowanym „Rozkład jazdy” z 1978 r. porucznik Borewicz (Bronisław Cieślak) rozwiązuje zagadkę morderstwa w hotelu turystycznym z ciekawym neonowym logo. Również w następnych scenach podczas przyjazdu milicji można zauważyć kolorowe neonowe oświetlenie sufitu przy wejściu do obiektu. W serialu pojawia się dużo krajobrazów polskich miast z lat 70 i 80 ze szczególnym uwzględnieniem aspektu polskiej motoryzacji. Neony w tle pojawiają się w wielu odcinkach, ale właśnie w „Rozkładzie jazdy” są one wyeksponowane na głównym planie.

Hotel Polonia NeonW ciekawy sposób wykorzystano neony w filmie „Wielka wsypa” reżyserii Jana Łomnickiego. Część akcji rozgrywa się w warszawskim Hotelu Polonia, na którego fasadzie wisi biało-czerwony neon z prostą animacją. neon poloniaPonadto  przez chwilę w filmie, w tle pojawia się neon warszawskiego biurowca Universal. Główny bohater grany przez Jana Englerta, ukrywa pieniądze w transformatorze hotelowego neonu, do którego dostaje się przez okno. Po paru latach gdy wychodzi z więzienia ze zdumieniem odkrywa, że po neonie nie ma ani śladu… – Nie wiem pani co się stało z tym neonem tu na hotelu – A z tym… zdemontowali go w rok temu, teraz wszystkie zmieniają. Reżyser już w 1992 r. w proroczy sposób zasugerował, że neony w kapitaliźmie odejdą do lamusa…

motel max psy łódź”Psy” z 1992 r. reżyserii Władysława Pasikowskiego był najbardziej kasowym filmem lat 90 w Polsce. nie lubię poniedziałku neonO tym że jest to dzieło kultowe świadczy fakt iż część cytatów z dialogów weszła na stałe do języka codziennego. Film zdobył kilka prestiżowych nagród i odniósł sukces finansowy. Nic dziwnego – jest bowiem świetnie zmontowany, posiada doborową obsadę (Linda, Kondrat, Pazura, Lubaszenko, Machulski…) i posiada szczególnie dopracowane zdjęcia autorstwa Pawła Edelmana. Neony pojawiają się w wieczornych scenach pod motelem, w którym Franz Maurer (Bogusław Linda) wraz z innymi policjantami ma zdjąć – jak im się wydaje – szajkę złodziei samochodów. Neony zostały stworzone na potrzeby scenografii do tego filmu – budynek, który zagrał motel w rzeczywistości jest Wydziałem Budownictwa i Architektury Politechniki Łódzkiej. W jednej z końcowych scen „rodzinnych” córka Grossa  po jego stwierdzeniu – Ubierzcie się, gości mamy, odpowiada „Nie mam w co, jak się wstydzisz to mi kup”. Ciekawostką jest fakt, iż tę epizodyczną rolę zagrała Helena Sztyber, obecnie prezenterka stacji TVN Meteo.neon sawa

”Krótki film o miłości” Krzysztofa Kieślowskiego z 1988 r. to kinowa wersja Dekalogu VI, szóstej części cyklu telewizyjnego. Film jest wariacją na temat szóstego przykazania. Pomimo, że większość akcji dzieje się na jednym z warszawskich osiedli, to w późniejszej części filmu w tle widać neony stolicy. Pojawia się m. in. Sawa. Dzieło otrzymało wiele najważniejszych nagród na polskich (m.in. Złote Lwy) i zagranicznych festiwalach. Cepelia neonJest – obok „Krótkiego filmu o zabijaniu” – jednym z najbardziej znanych poza granicami kraju filmów Krzysztofa Kieślowskiego z jego polskiego okresu twórczości.

Wspominanym na wstępie filmem, w którym chyba najbardziej licznie występują neony, jest swinki neon„Nie lubię poniedziałku” Tadeusza Chmielewskiego, ze świetną muzyką filmową Jerzego „Dudusia” Matuszkiewicza. Film w komiczny sposób opowiada o pewnym wrześniowym poniedziałku, w którym grupa mieszkańców Warszawy oraz osób odwiedzających to miasto walczy z wszelakimi przeciwnościami losu. neon lotDzieło z 1971 r. ukazuje wiele ciekawych miejsc stolicy. Większość akcji rozgrywa się na ulicach miasta dzięki temu już podczas scen dziennych w tle pojawia się wiele neonów np. „Maszyny do księgowania z NRD”, „Kino ŚLĄSK”, „Ruch” czy „Dom Meblowy – EMILIA”. Natomiast pod sam koniec filmu widzimy ujęcia, które są szczegółowo skoncentrowane na reklamach neonowych z warszawskiego centrum. Wiele z nich posiada prostą animację. Widzimy tutaj humorystycznie przerobione na potrzeby filmu neony m. in. „PZU – Przezorny zawsze upieczony”, „Zady mięsne” wraz ze „świnkami” czy „Cepelię” oraz reklamę „PLL Lot”.pzu neon

Tylko jeden działający neon utrwala „Miś” Stanisława Barei. Film, którego premiera odbyła się w 1981 r. uchodzi do dziś za jedną z najbardziej kultowych rodzimych komedii. W plebiscycie tygodnika „Polityka” za Najlepszy Polski Film XX stulecia zdobył 8 miejsce.neon miś aptekaJa bardzo przepraszam panie prezesie, że tak późno dzwonię, ale budka była nieczynna więc dopiero w aptece znalazłem telefon… Ale za to jakiej aptece! Z charakterystycznym niebieskim neonem i niekończącą się kolejką. Szkoda, że we współczesnym krajobrazie polskich miast apteki raczej wykorzystują technikę lamp LED niż neonów. Apteka mieściła się przy ul. Rakowieckiej 41, obecnie nie istnieje.

W 1978 r. powstał film „Wielki podryw”. Dzieło składa się z dwóch nowel. wielki podryw neonrenault 12 wielki podrywPierwsza z nich zatytułowana „Obecność” jest nieco bezbarwna, natomiast druga „Wielki Podryw” wg reżyserii Jerzego Trojana oraz scenariusza Andrzeja Mularczyka już od początkowych scen zaskakuje humorem. Wielka w tym zasługa odtwórcy głównej roli, którą przekonywująco zagrał Eugeniusz Priwiezienciew. Neony pojawiają się w dwóch scenach, widzimy w nich niebieską reklamę apteki oraz neony starego miasta Warszawy podczas pościgu Wartburgiem (!), gdzie ujęcia przypominają screeny z gry Grand Theft Auto.

novotel wrocław wielki szu„Wielki Szu” Sylwestra Chęcińskiego był jednym z największych kinowych przebojów w Polsce w 1983 r. novotel wrocławZostał wtedy obejrzany przez ponad 2 miliony widzów, będąc bardzo dobrze przyjęty przez recenzentów. Tajemnica sukcesu tego filmu tkwi w umiejętnościach reżysera, jak również scenarzysty, którym był Jan Purzycki, a także w doborowej obsadzie filmu (Jan Nowicki, Andrzej Pieczyński, Leon Niemczyk). Tłem akcji w filmie jest „gierkowska” Polska lat 70. Neony pojawiają się podczas scen kręconych przed wrocławskim hotelem Novotel.

trojkat bermudzki neonNeon związany prawdopodobnie związany z przychodnią dentystyczną w Łodzi, pojawia się w kilku sekundach filmu Wojciecha Wójcika „Trójkąt Bermudzki” z 1988 r. W fabule filmu trzech odwiecznych przyjaciół granych przez doborowych aktorów jak Leonard Pietraszak, Jan Peszek czy Marian Kociniak postanawia pozbyć się osób, które w pewien sposób zagrażają ich szczęściu. Wspólnie obmyślają więc plan, który zapewni każdemu z nich alibi eliminując jednocześnie niepowołane osoby.

Fabuła filmu „Tramwajada” 1988 r. rozgrywa się na terenie śląskich miast. tramwajada neonPrawie wszystkie zdjęcia z tej produkcji zostały nakręcone po zmroku. W akcji filmu bohaterowie – dzieci z bidula porywają tramwaj i ruszają nim na miasto w sylwestrową noc. Z zainteresowaniem można obserwować ulice miast końca lat 80, które zostały utrwalone w scenerii zimowej wraz z kolorowymi neonami w tle. Małgorzata OchabowiczTrudno mówić tu o jakimkolwiek kunszcie aktorskim – główne role grają dzieciaki, ale już samo wykorzystane do filmu tramwaju typu „Konstal N” (dziś raczej zabytkowy) sprawia, że się film jest ciekawy. Szczególnie początkowe ujęcia wraz ze ścieżką dźwiękową stworzoną przez samego Tomasza Lipińskiego (m.in.TILT, Brygada Kryzys) powodują, że film momentami ogląda się jak teledysk. Nic dziwnego – reżyser filmu Bolesław Pawica to przecież współtwórca ponad 80 teledysków polskich wykonawców.  Najważniejszą sceną neonową jest przywitanie Nowego Roku na dachu jednego z budynków, na którym zainstalowana jest reklama z animacją. Później m .in. możemy dostrzec neony Śląskiego Wesołego Miasteczka w Chorzowie. Co ciekawe odtwórczyni głównej roli kobiecej – Małgorzata Ochabowicz, prócz epizodów w innych paru filmach fabularnych jest absolwentką Państwowej Szkoły Baletowej w Bytomiu, a także nauczycielką języka włoskiego w jednym z chorzowskich gimnazjów.

Zapraszam również do galerii neonów z Wielkopolski www.stare-neony.pl

Wiele powyższych scen udało się namierzyć dzięki użytkownikom forum starych neonów – neony.fora.pl – dzięki!

Neonowych motywów w polskich filmach jest o dużo więcej – zapraszam do rozszerzonej wersji motywu neonowego oraz klipu skupiającego reklamy świetlne TUTAJ.

Maciej Grzywaczewski , luty 2015

p.s. Kolejność filmów wbrew pozorom jest nieprzypadkowa. Każdy następny ma kogoś z obsady aktorskiej z poprzedniego – jak w grze w domino.